मी : हॉस्पिटल आणि माणूस - भाग ७

 ....आणि औरंगाबादच्या गजाननची बाईक समोर असलेल्या शिगांच्या ट्रकवर अशी काही आदळली की त्याच्या दोन्ही डोळ्यातून शिगा आरपार गेल्या. पण पठ्या वाचला होता.

घामावर शेती पिकवणाऱ्या बापाचा गजानन एकुलता एक मुलगा. दोन मुली सासरी बापाच्या कष्टाचं सोनं करत होत्या.

गजाननच्या डोळ्यात आरपार गेलेल्या शिगा पाहून तो बाप चक्कर येऊन कोसळला होता. पण पुन्हा सावरला. उभा राहिला. औरंगाबादच्या डॉक्टरांनी सांगितले की गजानन वाचणे शक्य नाही, तरी आम्ही पूर्ण प्रयत्न करू. आभाळासारखा बाप कोलमडून पडला होता. त्याने एकच प्रश्न डॉक्टरांना विचारला, "काय केलं तर पोरगं वाचेल?" डॉक्टर म्हणाले, "मुंबईत काही झाले तरचं पण तिथला खर्च तुम्हाला झेपणार नाही". पण गजाननच्या शेतकरी बापानं कसलाही विचार न करता एका मित्राला सोबत घेऊन अंगावरच्या कपड्यांनी लेकराला ऍम्ब्युलन्स मध्ये टाकून थेट मुंबई गाठली.

गजाननला हॉस्पिटलला आणले तेव्हा रात्रीचे ३ वाजले होते. ICU च्या वॉर्डमध्ये झालेल्या धावपळीने मला जाग आली. सिस्टरला विचारता ती म्हणाली, "ऍक्सिडंट की केस है. मेजर है. तेरे एजका लडका है". मी ok म्हणत पुन्हा झोपलो.

दुसऱ्या दिवशी आठ तास सर्जरी करून त्याच्या दोन्ही डोळ्यात गेलेल्या शिगा बाहेर काढल्या गेल्या. डॉक्टरांनी खूप प्रयत्न करून गजाननचा एक डोळा वाचवला होता. आणि एक अखेर कायमचा निकामी झाला.

सर्जरी करून गजाननला ICU मध्ये शिफ्ट केले तेव्हा त्याचे वडील पोराच्या डोळ्यावरच्या पांढऱ्या पट्टया पाहून घायमोकळून रडल्याचे आई आजही गजाननची आठवण आली की सांगते.

भिरभिरत्या पाखरासारखे गजाननचे वडील ICU च्या वॉर्डमध्ये दिवसरात्र बसलेले असायचे. पाच दिवस झाले असतील गजाननच्या सर्जरीला पण त्याचे वडील आणि मित्र सोडता कोणी हॉस्पिटल मध्ये फिरकले ही नव्हते. गजाननचे वडील बोलायचे नातेवाईकांना वाटते की पोराला इतक्या मोठ्या हॉस्पिटलमध्ये आणलंय तर मी त्यांना पैसे मागेल म्हणून कोणी इथे फिरकत नाही.

औरंगाबाद वरून कपड्यांनिशी आलेला हा बाप तब्बल सहा दिवस उपाशी होता. आणि हे आईच्या लक्षात आले. तिने एक दिवस त्यांना विचारले,

..."काका कोण आहे ऍडमिट तुमचे".

"माझा मुलगा ऍडमिट आहे पोरी. डोळ्यात शिगा गेल्या गावी. सहा दिवस झाले ऑपरेशन झालं आहे."

..."तुम्ही जेवता वैगरे कुठे मग? इथेच असता दिवसरात्र बसलेले? काही खाता की नाही."

"लेकराला सोडून कुठे जाऊ. त्याच्या आईला सांगून आलोय पोराला घरी घेऊनच येतो". त्या बापाचे शब्द ऐकून आईच्या पोटात गोळा आला. ती एकही शब्द न बोलता तिच्या जागेवर जाऊन बसली.

आई रोज वडिलांसाठी येताना घरून जेवणाचा डबा घेऊन यायची. हॉस्पिटल मध्ये बाहेरून काही आणण्याची परवानगी नव्हती. आणि हॉस्पिटलचे जेवण खिश्याला परवडणारे नव्हते. म्हणून आईने आणलेला डब्बा आई आणि वडील हॉस्पिटलच्या मॉरच्युरी जवळ उभे राहूनच खायचे. एकदा आई हातात डबा धरायची तेव्हा वडील जेवायचे. नंतर वडील हातात डबा धरून उभे राहायचे तेव्हा आई जेवायचे. मॉरच्युरीच्या त्या भयाण शांततेत आई वडिल चार महिने उभ्यानेचं जेवले होते.

आज आईने गजाननच्या वडिलांसाठीही डबा आणला होता. दुपार होताच ती म्हणाली, "काका चला खाली. जेवून घ्या. डबा आणला आहे." गजाननच्या वडिलांना आईचे हे वाक्य धक्का देणारे होते. पण पोटातली सात दिवसाची भूक आणि आपल्या पोराला सहीसलामत घरी घेऊन जाण्याचा बायकोला दिलेला शब्द त्यांना अस्वस्थ करत होता. ते आधी नकोच म्हणाले. शेवटी, "तुम्ही नीट राहिलात तर पोराकडे लक्ष देता येईल. असं सात दिवस उपाशी राहून तुम्हाला काही झाले तर कोण बघेल तुमच्याकडे?" असं आई बोलताच पाणावलेल्या डोळ्यांनी गजाननचे वडील आई पप्पांसोबत खाली मॉरच्युरी जवळ जेवायला गेले.

आईला आजही आठवते. दोन ज्वारीच्या भाकरी आणि मेथीची भाजी गजाननच्या वडिलांनी लहान लेकरासारखी तोंडात कोंबून थेट गिळली आणि पुन्हा लगेच वर ICU च्या लॉबीमध्ये आले.

पुढे व्हिजिटिंग टाईममध्ये ICU मध्ये गजाननला भेटायला आले की ते माझ्या बेडजवळ ही यायचे. आईने मला सांगितले होती की यांचा मुलगा ऍडमिट आहे. त्यादिवसानंतर जवळपास चार महिने आई गजाननच्या वडिलांसाठी डब्बा घेऊन येऊ लागली.

आपल्या लेकरांच्या आयुष्याचा ICU मध्ये चाललेला हा घडाळ्याच्या काट्यावरचा खेळ पाहत पाहत. दोन बाप आणि एक आई ICU च्या लॉबीमध्ये एकटक बसलेले असायचे. आणि एक दिवस डॉक्टरांनी गजाननच्या वडिलांना सांगितले की, "गजाननला दोन बॉटल रक्त लागणार आहे. काहीतरी व्यवस्था करा."

औरंगाबाद वरून अंगावरच्या कपड्यावर आपल्या लेकराला थेट मुंबईत घेऊन आलेले गजाननचे वडील डॉक्टरांचे हे शब्द ऐकून कोलमडून पडले. त्यांचा मित्र ही पैश्याची व्यवस्था करायला औरंगाबादला गेला होता. या मुंबई नावाच्या भुलभुलैया मध्ये कुठे रक्त शोधायचे हा मोठा प्रश्न गजाननच्या वडिलांना पडला होता. त्या काळजीने ते दिवसभर बाहेर फिरत होते. पण काय आणि कुठे जायचे हेच माहीत नसल्याने पुन्हा हॉस्पिटलला आले तेव्हा हुंदके देतच लॉबीमध्ये बसले. आई आणि पप्पांनी हे पाहिले आणि त्यांना विचारले? "काका काय झाले. का रडताय?" गजाननचे वडील एकच वाक्य म्हणाले, "पोराला दोन पिशव्या रक्त पाहिजे". त्यांचे वाक्य संपते ना तोच आई खाली हॉस्पिटच्या ब्लड बँकेमध्ये गेली आणि त्यांना सांगितले की, "ICU मध्ये असणाऱ्या राहुल नावाच्या पेशंटच्या नावावर जे रक्त आहे त्यातले दोन गजानन नावाच्या पेशंटला द्या" आईचे वाक्य ऐकून ब्लड बँक मधला स्टाफ ही अचंबित झाला. ती माणसं आजही आठवणीने सांगतात की, "तुझ्या आईने त्यावेळी तुझा विचार न करता त्या पेशंटला तुझ्या नावाचे ब्लड दिले होते". खरतरं आईला माहीत होते मी कमवलेले मित्र मला रक्ताची कमी पडू देणार नाही. १०० बॉटल रक्त मित्रांनी माझ्या दोस्तीवर हॉस्पिटलने दिलेल्या तीन महिन्याची वाट न पाहता २३ दिवसात हॉस्पिटलला रिटर्न केले होते.

आईने ब्लड बँकेत सांगून पुन्हा ती ICU च्या लॉबीमध्ये आली. गजाननचे वडील डोक्याला हात लावून बसले होते. आईने त्यांच्या जवळ जात खांद्यावर हात ठेवून सांगितले, "काका रडू नका. झाली रक्ताची व्यवस्था. थोड्या वेळात गजाननला मिळेल रक्त". त्यांना ऐकून काही कळेनाच. त्यांनी त्यांच्या सदऱ्याच्या बंडीत हात घालून पाचशे रुपयाची नोट काढून आई समोर धरली. आई म्हणाली, "पैश्यापेक्षा माणसे मोठी नसतात काका? राहू द्या तुमच्या जवळ". काही दिवसाने जेव्हा गजाननला दिलेले रक्त माझ्या नावाचे होते हे त्याच्या वडिलांना कळाले तेव्हा ते पप्पांच्या गळ्यात पडून रडले होते.

पुढे गजानन पूर्ण बरा झाला. घरी जाताना मला ICU मध्ये भेटायला आला होता. त्याच्या दोन्ही डोळ्यांवर पट्टी बांधलेली होती. पण त्या पट्टीच्या पलीकडे त्याच्या डोळ्यात असलेला त्याचा 'बाप' मला स्पष्ट दिसत होता.

आठ वर्ष झाली हे सगळं घडून. पण आजही गजाननचे बांधलेले डोळे आणि आणि त्याच्या वडिलांचे उघडे डोळे आठवतात.

गेल्या काही महिन्या पूर्वी माझ्या आईच्या डोळ्यांच्या नसाही फुगल्या होत्या. आणि विशेष म्हणजे सर्जरी न करता औषधाने त्या ठीक झाल्या. कदाचित गजाननसाठी त्याच्या वडिलांसाठी तिने केलेल्या मायपणाची ती पुण्याई असावी.

माझ्या गेल्या वर्षीच्या वाढदिवसा निमित्त मी नेत्रदानाचा फॉर्म भरताना गजानन लख्ख आठवला होता. आणि काही वर्षाने माझ्यामुळे कोण्यातरी गजाननला त्याचा बाप पुन्हा पाहता येईल इतकेच वाटले होते. कदाचित जेव्हा जेव्हा गजाननचे वडील मेथीची भाजी आणि भाकरी खात असतील त्या वेळी त्यांनाही माझे आई पप्पा आठवत असावेत.

कधी कधी उगाच वाटतं राहते पांढऱ्या पट्टीतल्या गजाननच्या डोळ्यांवर आता रे बॅनचा चष्मा लावलेला त्याच्या वडिलांसोबत फोटो असेल त्याच्या फेसबूक डीपी वर.

आई पप्पांनी शिकवलेला या अश्या अनेक माणूसपणाच्या गोष्टी मला आणि भाऊ रोहितला कधी हरू देत नाहीत. त्यांनी जिंकायला आम्हाला कधीच शिकवले नाही, पण लढायला मात्र शिकवले. आणि गजानन हा त्यांच्या शिकवणीतला आम्ही शिकलेलो एक अध्याय आहे.

- राहुल सिद्धार्थ साळवे

वाशी, नवी मुंबई